In "Vandaar" van februari 2004 stond een artikel over het Jeanette de Noëlhuis.
Vandaar is een tijdschrift over missionair en diaconaal werk in binnen- en buitenland, waar de Samen op Weg kerken bij betrokken zijn.
We zijn Vandaar zeer erkentelijk voor de toestemming om dit artikel integraal over te nemen.

"Dit werk is zo leuk"

Het Noël Huis biedt illegale asielzoekers een heenkomen

Tekst: Mirjam Rinzema

"Dit werk is soms moeilijk, maar we zijn vrij! Het is de moeite waard. Hoe ik het volhoud? Het geeft mijn leven zin. En soms droom ik even weg." Op bezoek bij de Amsterdamse Catholic Worker.

Het Jeannette de Noël Huis bevindt zich in een van de vele flatgebouwen in de Bijlmer, Amsterdam. Het zijn eigenlijk drie flats, naast elkaar. Er wonen zo'n dertien uitgeprocedeerde asielzoekers, illegalen, voor het overgrote deel zonder papieren. Jenneke werkt er minimaal een dag per week als vrijwilliger, terwijl Frits ter Kuile en Wibo Mes er wonen. Voor een jaar is ook Leonie Knebel bewoner en medewerker. Zij komt uit Duitsland en doet een jaar vrijwilligerswerk. In de eetkeuken - aan een kant van de muur een lange rij kerkbanken naast elkaar, een paar aan elkaar geschoven tafels en aan de andere kant losse houten stoelen - praat ik vooral met Jenneke en Frits. Over het lot en de omstandigheden, over gerechtigheid, procedures en adhoc beslissingen. En over de wakes bij de grensgevangenis. Omdat ook Leonie, de vrijwilligster, en Wibo even aan tafel zitten voor een boterham, dragen ook zij bij aan het gesprek. De meest voor de hand liggende vraag stel ik maar meteen: Waarom kiezen voor dit werk? Het lijkt alsof deze vraag niet werd verwacht, want Frits kreunt: "Oei...tja, daar vraag je me wat...!"

Mattheüs 25

Maar dat is maar schijn, want moeiteloos rollen zijn antwoorden over elkaar heen. "Omdat ik het betreur dat er in deze wereld zoveel onrecht en ongelijkheid is. Omdat grenzen gesloten worden gehouden, omdat de wapenhandel alleen maar toeneemt, omdat mensen die een heenkomen zoeken worden geweerd. Er zijn zoveel motieven voor mij om dit werk te doen. Dit huis, onze levensstijl en visie op geloof en maatschappij zijn geïnspireerd door de Catholic Worker-beweging. Wij laten ons aansporen door de woorden uit Matteüs 25: 'Alles wat gij gedaan hebt voor een dezer geringsten van mijn broeders en zusters, hebt gij ook voor Mij gedaan.' Tot die geringsten horen ook de mensen die hier een tijdje wonen, geïllegaliseerde mensen, zonder dak boven hun hoofd en zonder toekomstperspectief", betoogt Frits. Waarop Jenneke nuchter aanvult: "Dit werk is vooral ook zo leuk om te doen. Ik ontleen er zoveel aan: plezier, afwisseling, contacten, vrienden. Het geeft mijn bestaan zin. Want het lukt mij niet om een comfortabel leven te leiden als ik weet dat zoveel andere mensen dat niet kunnen. Nu doe ik in elk geval iets." "Eigenlijk doen we het dus voor onszelf", concludeert Frits grinnikend. Niet dat het altijd even gemakkelijk is. Er is weinig tijd voor een privé-leven. Er is altijd wel wat, steeds moeten er beslissingen worden genomen. "We leven hier als een grote familie bij elkaar, die door het lot en de omstandigheden op elkaar zijn aangewezen", zegt Wibo. "En zoals in iedere familie, gaat het hier ook met ups en downs. Er wordt feest gevierd en ruzie gemaakt. Meestal is het heel gezellig en gaat het goed, soms even niet. Het is geen baan van negen tot vijf, maar zo'n baan zou ik ook niet overleven!" " Het is onze taak om het hier gezellig te houden", vult Frits aan. "Ons werk hier is niets anders dan zorgen voor onderlinge communicatie, procedures laten we aan anderen over. We zien hier veel positieve dingen gebeuren, maar natuurlijk zien we het ook wel eens misgaan.." Wibo: " Ja, dat hakt er wel in, een tijdje wonen mensen hier en houden ze het hoofd boven water, maar uiteindelijk gaan ze toch kopje onder. Dat zien we geregeld gebeuren en dat is het moeilijkst aan dit werk."

Plan

In principe wonen mensen ongeveer een half jaar in het Noël Huis. Ze hebben de tijd om op adem te komen en te bedenken wat ze willen. "We vragen ze om een plan op papier te zetten over hoe ze hun leven willen oppakken nadat ze hier weg zijn. Ze moeten daarover nadenken, want het is heel moeilijk om in Nederland te overleven zonder dak boven je hoofd en zonder papieren. Ze hebben een half jaar om contacten te zoeken, een adres waar ze kunnen verblijven, een baantje om wat geld te verdienen, ook al is dat dan niet legaal. Als wij vertrouwen hebben in dat plan, dan krijgen ze wat geld mee om de eerste tijd door te komen", legt Frits uit. Het klinkt logisch, maar ook dit is niet gemakkelijk. Juist vandaag maakt een meisje dat vandaag het huis zou verlaten, problemen. Ze heeft een plan gemaakt en wil ook het geld hebben, anders gaat ze niet weg. "We hebben weinig fiducie in dat plan, en dat hebben we zwart op wit gezet. Ze zou een ander plan maken, maar nu wil ze toch met dit plan én met het geld de deur uit. We moeten nog zien hoe we dat gaan oplossen", verzucht Frits. "Je ziet, zo is er altijd wel iets." Jenneke peinst: "Dat vind ik nou wel eens moeilijk, dat mensen als rechten gaan eisen wat wij hier als giften moeten ontvangen. Alsof dat vanzelfsprekend is, terwijl het best moeilijk is om het financieel rond te breien." Het Noël Huis is geheel afhankelijk van giften; materieel en financieel.

Wakes

Vanuit het huis worden er wakes georganiseerd bij het grenshospitium, een deel van de Bijlmer gevangenis waar uitgeprocedeerde asielzoekers worden opgesloten om uitgezet te worden. Jenneke coördineert de bezoekgroep: een groep vrijwilligers bezoekt geregeld een groep gevangenen. Het is aan alles te merken dat ook dit werk veel voor haar betekent. "Het is heel bijzonder om deze mensen op te zoeken. Ze voelen zich vaak eenzaam en depressief, maar het ergst vind ik toch wel de angst. Mensen zijn soms doodsbang om uitgezet te worden, teruggestuurd naar het land waar ze vandaan komen en waar ze opnieuw voor hun leven moeten vrezen." Het leven in de gevangenis is moeilijk, maar Jenneke mag er niet teveel over vertellen: "We hebben geheimhouding beloofd, anders zou de toestemming om deze mensen te bezoeken onmiddellijk worden ingetrokken." Het bezoek en de wakes zijn soms kleine lichtpuntjes in het leven van de gevangenen, merkt Jenneke. "Soms reageren ze heel enthousiast als we er staan. Ze zwaaien of beginnen zelfs te dansen. Ze voelen zich gesteund." De maandelijkse wakes worden door een vaste kern van ongeveer twaalf mensen bezocht. Met Paaswakes zijn het er veel meer; zestig tot wel meer dan honderd. "Sinds vijf jaar doen er verschillende religieuze stromingen mee met de Paaswakes. Iedere wake heeft zijn eigen kleur, maar wat ze verbindt is betrokkenheid, vanuit een religieuze inspiratie willen werken aan gerechtigheid." Waar Jenneke niet bij kan, is dat deze mensen worden opgesloten, alleen maar omdat ze geen papieren hebben. "En even zo gemakkelijk worden ze weer weggestuurd, van het ene op het andere moment. Of terug, naar het land van herkomst. Maar ook heel vaak gewoon terug de straat op, opnieuw de illegaliteit in. Tot ze weer worden opgepakt."

Ook de SoW-kerken organiseren één van de wakes bij de Bijlmer grensgevangenis. Voor informatie over de wakes of andere vragen over het Noël Huis kunt u terecht bij de Amsterdamse Catholic Worker, Postbus 22141, 1100 CC Amsterdam, tel. (020) 696 98 99.

Laatste wijziging: 01-09-2005 (dd-mm-yyyy)